Montessori təlim fəlsəfəsi XX əsrin əvvəllərində Mariya Montessori tərəfindən yaradılmış, uşağa mərkəzli, humanist və elmi əsaslara söykənən bir yanaşmadır. Bu fəlsəfənin əsasında uşağın təbii inkişaf ritminə hörmət, sərbəst seçim azadlığı və inkişaf etdirici mühit dayanır. Montessori uşağı “doldurulmalı boş qab” kimi deyil, daxili potensiala malik, özünü kəşf etməyə hazır bir fərd kimi qəbul edirdi.

1896-cı ildə İtaliyanın ilk qadın həkimi olan Mariya Montessori universitet xəstəxanasında həkim assistenti kimi işləməyə başlayarkən əqli geriliyi olan uşaqlarla qarşılaşdı. Bu uşaqların boş, stimulsuz otaqlarda saxlanılması, onlarla demək olar ki, ünsiyyət qurulmaması Montessori üçün ciddi suallar doğurdu. Uşaqların tapdıqları çörək qabıqları ilə “oynaması” onun üçün dönüş nöqtəsi oldu. Montessori anladı ki, problem uşaqlarda deyil, onların yaşadığı mühitdədir. Məhz bu müşahidə Montessori metodikasının əsas ideyasını formalaşdırdı: uşağın inkişafı üçün uyğun və zəngin mühit vacibdir.

Montessori pedaqogika, psixologiya və antropologiya sahələrini dərindən araşdıraraq belə qənaətə gəldi ki, əqli geriliyi olan uşaqlar tibbi deyil, daha çox pedaqoji yanaşmaya ehtiyac duyurlar. Nəticədə 1907-ci il yanvarın 6-da Romada, San-Lorenso bölgəsində ilk Montessori məktəbi olan Casa dei Bambini fəaliyyətə başladı. Bu məktəb qısa zamanda göstərdi ki, uşağa sərbəstlik və düzgün mühit verildikdə, onun öyrənmə və inkişaf imkanları gözləniləndən qat-qat yüksək olur.

Montessori fəlsəfəsinin əsas prinsipləri nələr idi?

Montessori təliminin mərkəzində uşağa hörmət dayanır. Bu sistemdə böyüklər uşağa yuxarıdan baxan nəzarətçi deyil, onun inkişaf yolunda müşahidəçi və istiqamətverici rolunu oynayır. Uşaqla ünsiyyət zamanı onun boy səviyyəsinə enmək, səhvi birbaşa deməmək, cəza və mükafatdan istifadə etməmək Montessori fəlsəfəsinin əsas davranış qaydalarındandır. Uşaq səhv etdikdə, ona hazır cavab verilməz; sakitlik qorunur və uşaq özü həll yolunu tapmağa təşviq olunur. Bu isə daxili intizamın və özünəinamın formalaşmasına gətirib çıxarır.

Montessori mühiti adətən sakit, nizamlı və məqsədli olur. Buradakı materiallar oyuncağa bənzəsə də, hər biri konkret bacarığın inkişafına xidmət edir. Təlim beş əsas sahəni əhatə edir: günlük yaşam, duyğu, riyaziyyat, nitqin inkişafı və kosmik təlim. Bu sahələr uşağın həm intellektual, həm sosial, həm də emosional inkişafını balanslı şəkildə dəstəkləyir.

Forest Education Azerbaijan və Montessori yanaşması arasında hansı oxşarlıqlar var?

Montessori fəlsəfəsinin əsas ideyaları bu gün Forest Education Azerbaijan tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətlərdə praktik şəkildə tətbiq olunur. Forest Education Azerbaijan uşaqlar üçün təşkil etdiyi düşərgələrdə və açıq hava proqramlarında Montessori yanaşmasını təbiət əsaslı təlimlə birləşdirir. Burada uşaq yalnız dinləyən deyil, təcrübə edən, müşahidə edən və kəşf edən əsas fiqurdur.

Düşərgələrdə uşaqlara hazır qaydalar diktə edilmir; əksinə, onlar təbiət mühitində öz davranışlarını tənzimləməyi, məsuliyyət götürməyi və qərar verməyi öyrənirlər. Məsələn, gündəlik yaşam bacarıqları çadır qurmaq, ətrafı təmiz saxlamaq, bitkilərə qulluq etmək kimi fəaliyyətlərlə inkişaf etdirilir. Bu, Montessori fəlsəfəsindəki “real həyat bacarıqları” prinsipinin təbiət mühitində təzahürüdür.

Duyğu təlimi Forest Education Azerbaijan fəaliyyətlərində torpaq, ağac, daş, su və s. təbii materiallarla aparılır. Uşaqlar gözləri bağlı olaraq müxtəlif materialları toxunma yolu ilə tanıyır, səsləri ayırd edir və qoxuları fərqləndirirlər. Bu proses həm duyğuların, həm də diqqət və konsentrasiyanın inkişafına güclü təsir göstərir. Riyaziyyat və nitq bacarıqları isə oyunlar, qrup tapşırıqları və müşahidələr vasitəsilə, təzyiqsiz və təbii şəkildə formalaşır.

Forest Education Azerbaijan üçün Montessori təlimi sadəcə metod deyil, uşağa yanaşma fəlsəfəsidir. Burada uşaq şəxsiyyət kimi qəbul edilir, onun daxili potensialına inanılır və bu potensialın üzə çıxması üçün təhlükəsiz, azad və dəstəkləyici mühit yaradılır. Bu yanaşma nəticəsində uşaqlar daha müstəqil, məsuliyyətli, empatik və özünə güvənən fərdlər kimi formalaşırlar.

Montessori təlim fəlsəfəsi bu gün də aktuallığını qoruyan, uşağın təbii inkişafına hörmət edən nadir təhsil yanaşmalarındandır. Forest Education Azerbaijan bu fəlsəfəni təbiət əsaslı təlimlə birləşdirərək, düşərgə və açıq hava fəaliyyətlərində uşaqlar üçün daha dərin və qalıcı öyrənmə imkanları yaradır. Bu sintez uşağa təkcə bilik yox, həyat üçün bacarıqlar, dəyərlər və şəxsiyyət formalaşdırma imkanı qazandırır.